Pergola drewniana zacienia taras, wyznacza przytulną strefę wypoczynku i tworzy naturalną podporę dla pnączy, które z czasem zamieniają ją w ukwiecony zakątek. Może być wolnostojąca albo dostawiona do domu, otwarta jak ażurowa rama albo zadaszona. W tym poradniku pokazujemy rodzaje pergoli, budowę krok po kroku, prawidłowe posadowienie słupów oraz dobór roślin pnących. O samym materiale piszemy w przewodniku o drewnie, a o miejscu, które pergola najczęściej osłania, w tekście o tarasie drewnianym.
Rodzaje pergoli
Pergole różnią się usytuowaniem, wielkością i przeznaczeniem, więc warto poznać najważniejsze typy.
Pergola wolnostojąca to samodzielna konstrukcja oparta na czterech lub więcej słupach, którą można ustawić w dowolnym miejscu ogrodu – nad strefą grilla, ścieżką czy miejscem wypoczynku. Pergola przyścienna, zwana też tarasową, jest dostawiona do domu lub tarasu i zacienia go niczym lekkie zadaszenie. Osobną, lżejszą odmianą jest trejaż – konstrukcja z dwóch do pięciu słupków, przeznaczona pod słabiej rosnące pnącza. Pergole mogą być otwarte, gdy górę tworzy ażurowa rama z belek, albo zadaszone, gdy nakrywa je pełniejszy dach osłaniający miejsce wypoczynku przed słońcem.
Wolnostojąca czy przyścienna
Wybór między tymi typami ma znaczenie nie tylko estetyczne, ale i formalne. Pergola wolnostojąca daje pełną swobodę lokalizacji, a jeśli jej powierzchnia nie przekracza 35 metrów kwadratowych, jest obiektem małej architektury i nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia. Pergola przyścienna lepiej integruje się z domem i tarasem, ale gdy ma pełny dach, bywa interpretowana przez wydziały architektury jako rozbudowa budynku, co może wiązać się z koniecznością zgłoszenia. Dlatego przy konstrukcjach dostawianych do domu warto wcześniej sprawdzić lokalne wymogi.
Konstrukcja i wymiary
Solidność pergoli zależy od przekroju drewna i proporcji konstrukcji. Słupy powinny mieć przekrój co najmniej 9 na 9 centymetrów, a gdy pergola ma dźwigać zadaszenie – nawet 12 na 12 lub 14 na 14 centymetrów. Typowa pergola na taras ma wysokość 250-300 centymetrów, co pozwala swobodnie się pod nią poruszać przy zachowaniu odporności na wiatr. Rozstaw słupów w jednym rzędzie wynosi zwykle 170-250 centymetrów, a odległość między dwoma rzędami nie powinna być mniejsza niż metr, optymalnie 150-300 centymetrów; przy dużych rozpiętościach trzeba dołożyć wzmocnienia. Na materiał najlepsze jest drewno konstrukcyjne impregnowane, o którym piszemy w tekście o drewnie konstrukcyjnym.
Budowa pergoli krok po kroku
Budowa pergoli jest w zasięgu majsterkowicza, o ile zachowa się właściwą kolejność prac.
Zacznij od rozrysowania planu i zaplanowania rozstawu słupów, pamiętając o odstępach w rzędzie i między rzędami oraz o tym, by poprzeczki dachu były dłuższe od szerokości rzędu, tworząc okap. Następnie osadź słupy na stalowych kotwach zamocowanych w betonowych stopach fundamentowych – nigdy bezpośrednio w ziemi. Do słupów przymocuj poziome belki łączące rzędy, używając kątowników i nierdzewnych łączników, i na bieżąco kontroluj poziom oraz pion. Na belkach ułóż poprzeczne deski lub listwy w równych odstępach, od 15-30 centymetrów w mniejszych konstrukcjach do 60 centymetrów w większych, zabezpieczając przecięcia impregnatem. Na końcu u podstawy pergoli posadź pnącza.
Posadowienie – dlaczego nie w ziemi
To posadowienie decyduje o trwałości pergoli. Drewnianych słupów nie wolno wpuszczać bezpośrednio w grunt, bo nawet impregnowane zniszczeją po kilku latach kontaktu z wilgotną ziemią. Większe i zadaszone konstrukcje osadza się na stalowych kotwach zatopionych w betonowych stopach fundamentowych, które można kupić jako gotowe bloczki. Mniejsze pergole i trejaże można zamocować na kotwach w formie szpikulców wbijanych wprost w grunt, co jest wygodne i nie niszczy otoczenia. Wszystkie kotwy i łączniki warto wybierać ze stali nierdzewnej lub ocynkowanej.
Rośliny pnące na pergolę
To rośliny nadają pergoli ostateczny charakter. Silne pnącza, takie jak glicynia, winorośl czy pnące róże ramblery, sadzi się wyłącznie przy solidnych, stabilnych konstrukcjach, bo z czasem osiągają znaczny ciężar. Umiarkowanie rosnące, jak powojniki, róże pnące, wiciokrzew czy pnącza jednoroczne, sprawdzą się także na lżejszych trejażach. Dobór warto dopasować do ekspozycji: od strony południowej dobrze rosną glicynia, winorośl i powojnik, od północnej hortensja pnąca, dzikie wino i bluszcz, a róże i kapryfolium najlepiej wypadają w kompozycjach mieszanych. Rośliny sadzi się u podstawy pergoli, wykopując dół o głębokości około 60 i szerokości 40 centymetrów, który wypełnia się żyzną glebą.
Ochrona i formalności
Pergola stoi na deszczu i słońcu, dlatego drewno trzeba zaimpregnować jeszcze przed montażem, a potem regularnie konserwować; jak dobrać preparat, opisujemy w tekście o impregnacie do drewna. Pod względem formalnym pergola wolnostojąca do 35 metrów kwadratowych nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia, natomiast pergola przyścienna z pełnym dachem może być potraktowana jak rozbudowa budynku. Jeśli marzy Ci się nie tyle ażurowa rama, ile w pełni zadaszona konstrukcja z podłogą, rozważ raczej altanę drewnianą, która rządzi się osobnymi zasadami.
Pergola drewniana – budowa i rośliny pnące (PDF do druku)
Wymiary i posadowienie konstrukcji oraz tabela pnączy z doborem stanowiska na jednej stronie. Wydrukuj przed budową i sadzeniem.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zbudować pergolę drewnianą?
Zaplanuj rozstaw słupów, osadź je na kotwach w betonowych stopach fundamentowych, połącz poziomymi belkami, a na nich ułóż poprzeczki dachu. Drewno zaimpregnuj, a u podstawy posadź pnącza. Kluczowe jest, by słupy nie miały kontaktu z gruntem.
Jakie słupy do pergoli wybrać?
Słupy powinny mieć przekrój co najmniej 9 na 9 centymetrów, a przy zadaszeniu 12 na 12 lub 14 na 14 centymetrów. Najlepsze jest drewno konstrukcyjne impregnowane, osadzone na metalowych kotwach nad gruntem.
Czy pergola wymaga pozwolenia?
Pergola wolnostojąca do 35 metrów kwadratowych jest obiektem małej architektury i nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia. Pergola przyścienna z pełnym dachem bywa jednak traktowana jak rozbudowa budynku, dlatego warto sprawdzić lokalne przepisy.
Jakie rośliny pnące na pergolę?
Na solidne konstrukcje nadają się silne pnącza, jak glicynia, winorośl i róże ramblery, a na lżejsze – powojniki, róże pnące i wiciokrzew. Dobór warto dopasować do ekspozycji: glicynia i winorośl lubią południe, a hortensja pnąca i bluszcz północ.
Jak głęboko osadzić słupy pergoli?
Słupów nie zakopuje się w ziemi – osadza się je na kotwach w betonowych stopach fundamentowych albo, przy mniejszych pergolach, na kotwach szpikulcach wbijanych w grunt. Dzięki temu drewno nie gnije od podstawy.
Źródła
- Poradniki budowlane o konstrukcji i montażu pergoli drewnianych
- Materiały o posadowieniu słupów i doborze przekrojów
- Opracowania o roślinach pnących i ich doborze do stanowiska
- Informacje o małej architekturze ogrodowej i wymogach formalnych