Drewno konstrukcyjne to nie to samo co zwykła tarcica ze składu. To materiał sortowany pod względem wytrzymałości, o udokumentowanej klasie i kontrolowanej wilgotności, od którego zależy bezpieczeństwo całej konstrukcji – dachu, stropu czy ścian. W tym poradniku porządkujemy klasy wytrzymałości, rodzaje (lite, KVH i BSH), znaczenie wilgotności oraz to, na co patrzeć przy odbiorze dostawy. Zaznaczamy od razu ważną granicę: opisujemy tu materiał, a nie projektujemy konstrukcji – dobór przekrojów pod obciążenia i rozpiętości to zadanie projektanta z uprawnieniami. Ogólnie o surowcu piszemy w przewodniku o drewnie.
Czym drewno konstrukcyjne różni się od tarcicy
Podstawowa różnica nie leży w wyglądzie, lecz w pewności parametrów. Drewno konstrukcyjne jest sortowane wytrzymałościowo – wizualnie lub maszynowo – dzięki czemu ma przypisaną klasę i przewidywalną nośność, jest suszone komorowo do określonej wilgotności oraz oznaczone i objęte dokumentami, takimi jak deklaracja właściwości użytkowych i oznakowanie CE. Zwykła tarcica „prosto z tartaku” takich gwarancji nie daje. Za drewno konstrukcyjne dopłaca się więc przede wszystkim za pewność, że belka utrzyma obciążenie – co ma znaczenie o tyle, że tylko około 15 procent tarcicy budowlanej w ogóle kwalifikuje się do najpopularniejszej klasy C24.
Klasy wytrzymałości drewna
Oznaczenie klasy to kod, który mówi o rodzaju drewna i jego nośności. Warto umieć go czytać, bo to on, a nie wygląd elementu, decyduje o przeznaczeniu.
Zgodnie z normą PN-EN 338 litera w oznaczeniu wskazuje rodzaj drewna: C to drewno iglaste (sosna, świerk, jodła, modrzew), a D – liściaste (dąb, buk). Liczba oznacza charakterystyczną wytrzymałość na zginanie w megapaskalach, więc C24 to 24 MPa. Najpopularniejszą i praktycznie standardową klasą w Polsce jest właśnie C24 – stosuje się ją w więźbach dachowych, stropach i konstrukcjach szkieletowych, bo oferuje najlepszy stosunek wytrzymałości do ceny i dostępności. Wyższe klasy, jak C27 czy C30, mają o około jedną czwartą większą wytrzymałość, ale są droższe i trudniej dostępne; sięga się po nie przy większych obciążeniach albo gdy projektant chce uzyskać mniejszy przekrój belki przy tej samej nośności.
Rodzaje – drewno lite, KVH i BSH
Pod pojęciem drewna konstrukcyjnego kryje się kilka rodzajów, różniących się sposobem wykonania, stabilnością i ceną.
Drewno lite to jednolity element prosto z tartaku, sortowany, suszony i strugany, ale niesklejany – dostępny w długościach do około sześciu metrów i najtańszy, przez co jest naturalnym wyborem do typowych więźb, stropów i ścian szkieletowych. KVH (z niemieckiego Konstruktionsvollholz) to drewno lite, czterostronnie strugane i suszone komorowo do wilgotności około 15 procent, łączone na długości metodą mikrowczepów, co pozwala uzyskać bardzo stabilne belki o długości nawet do 13 metrów; występuje w wariancie zakrytym (NSi) do konstrukcji niewidocznych oraz widocznym (Si) o wyższej klasie wizualnej. BSH, czyli drewno klejone warstwowo, powstaje ze sklejonych ze sobą warstw (lameli) i pozwala tworzyć bardzo duże przekroje, długości oraz łuki o najwyższej nośności i stabilności – stosuje się je przy dużych rozpiętościach, w halach i jako elementy widoczne, jest jednak najdroższe. Podobnym, wysokowytrzymałym materiałem na belki nośne i nadproża jest LVL, sklejane z fornirów.
Wilgotność – dlaczego drewno musi być suszone
Wilgotność jest jednym z najważniejszych parametrów drewna konstrukcyjnego. Materiał tej klasy suszy się komorowo (oznaczenie KD, od Kiln Dried) do wilgotności rzędu 15-18 procent, co nie tylko stabilizuje surowiec, ale też wyjaławia go biologicznie, niszcząc zarodniki grzybów i larwy owadów. Drewno mokre, kupowane „prosto z tartaku”, ma niższą wytrzymałość, jest podatne na grzyby i pleśń, a co najgorsze – schnąc już w gotowej konstrukcji, pracuje, pęka i skręca się, potrafiąc zniszczyć geometrię ścian i dachu. Dlatego do konstrukcji nie montuje się drewna mokrego, a wilgotność warto sprawdzić przyrządem przy odbiorze.
Typowe przekroje i zastosowania
Majsterkowicz budujący altanę, pergolę czy wiatę oraz inwestor zlecający więźbę potrzebują konkretów, dlatego warto znać typowe przekroje handlowe. Orientacyjnie łaty mają około 40 na 60 milimetrów, krokwie mieszczą się zwykle w przedziale od 50 na 100 do 80 na 200 milimetrów, murłaty osadzane na ścianie to około 100 na 100 do 140 na 140 milimetrów, a belki stropowe od 80 na 160 do 100 na 220 milimetrów; drewno C24 ma zwykle grubość 45 milimetrów, a szerokości rosną co 2,5 centymetra. Podkreślmy jednak wyraźnie: to są wartości orientacyjne, a nie gotowy dobór. Przy każdej konstrukcji przenoszącej obciążenia – więźbie, stropie, tarasie na legarach – dobór przekrojów, rozstawów i rozpiętości należy do projektanta, bo błąd w tym miejscu zagraża bezpieczeństwu. Materiał na konstrukcję nośną, na przykład legary tarasu, wybiera się więc według projektu.
Gatunki drewna konstrukcyjnego
Drewno konstrukcyjne wytwarza się niemal wyłącznie z gatunków iglastych. Najczęściej jest to świerk – jasny, lekki i stabilny, dominujący w produkcji C24 i KVH – oraz sosna, nieco bardziej żywiczna. Rzadziej stosuje się jodłę, zbliżoną do świerku, a także modrzew, który jest najtrwalszym z iglaków i najlepiej znosi wilgoć, przez co bywa wybierany na elementy bardziej narażone, choć jest droższy. Wybór gatunku ma znaczenie zwłaszcza tam, gdzie drewno pracuje w trudniejszych warunkach.
Na co patrzeć przy odbiorze
Odbiór dostawy warto potraktować poważnie, bo to ostatni moment na wychwycenie wad. Przede wszystkim sprawdź, czy na elementach jest oznaczenie klasy wytrzymałości – jego brak oznacza, że nie masz pewności co do parametrów. Zmierz lub poproś o pomiar wilgotności, upewniając się, że drewno jest suszone komorowo. Obejrzyj elementy pod kątem przelotowych pęknięć i wyraźnego skręcenia włókien, które zapowiadają późniejsze deformacje, oraz oceń wielkość i rozmieszczenie sęków – w drewnie wyższych klas są one mniejsze i rzadsze.
Ochrona – impregnacja więźby
Choć suszenie komorowe wstępnie zabezpiecza drewno biologicznie, elementy konstrukcyjne często dodatkowo się impregnuje. W suchej, wentylowanej więźbie stosuje się impregnat grzybo- i owadobójczy jako profilaktykę przeciw szkodnikom technicznym, o których piszemy w tekście o szkodnikach drewna. Sposób ochrony zależy od narażenia: impregnacja powierzchniowa, przez malowanie lub opryskiwanie, chroni płytko, natomiast elementy bardziej zagrożone wilgocią zabezpiecza się metodą ciśnieniową lub zanurzeniową, która wprowadza preparat głęboko w drewno. Jak dobrać preparat, opisujemy w tekście o impregnacie do drewna.
Łączniki – okucia ciesielskie
Na koniec warto pamiętać, że konstrukcja jest tak mocna, jak jej połączenia. Przy drewnie konstrukcyjnym nie stosuje się przypadkowych wkrętów, lecz systemowe łączniki i okucia ciesielskie – kątowniki, wieszaki belek, płytki kolczaste czy gwoździe i śruby konstrukcyjne – które mają określoną, obliczoną nośność. Dobór łączników, podobnie jak przekrojów, jest częścią projektu konstrukcyjnego, bo to one przenoszą siły między elementami.
Drewno konstrukcyjne – klasy, rodzaje i przekroje (PDF do druku)
Tabela klas, porównanie drewna litego, KVH i BSH, typowe przekroje handlowe oraz lista kontrolna przy odbiorze – z adnotacją o konieczności projektu. Wydrukuj i zabierz na skład.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest drewno konstrukcyjne?
To drewno sortowane wytrzymałościowo, o udokumentowanej klasie i kontrolowanej wilgotności, przeznaczone do przenoszenia obciążeń w konstrukcjach. W odróżnieniu od zwykłej tarcicy ma przewidywalne, potwierdzone parametry.
Jaka klasa drewna na więźbę dachową?
Standardem jest klasa C24, która sprawdza się w typowych więźbach, stropach i konstrukcjach szkieletowych. Wyższe klasy, jak C30, stosuje się przy większych obciążeniach lub gdy potrzebny jest mniejszy przekrój – o wyborze decyduje projekt.
Czym różni się KVH od zwykłego C24?
KVH to drewno lite klasy C24, ale strugane, suszone do około 15 procent i łączone na mikrowczepy, dzięki czemu jest bardziej stabilne i dostępne w długościach do 13 metrów. Zwykłe drewno lite jest tańsze, ale krótsze i mniej odporne na skręcanie.
Jaka powinna być wilgotność drewna konstrukcyjnego?
Drewno konstrukcyjne suszy się komorowo do wilgotności około 15-18 procent. Montaż drewna mokrego jest błędem, bo schnąc w konstrukcji pracuje, pęka i deformuje ściany oraz dach.
Czy drewno konstrukcyjne trzeba impregnować?
Suszenie komorowe wstępnie je zabezpiecza, ale więźbę zwykle dodatkowo impregnuje się przeciw grzybom i owadom. Elementy narażone na wilgoć wymagają impregnacji głębokiej, ciśnieniowej lub zanurzeniowej.
Źródła
- Norma PN-EN 338 dotycząca klas wytrzymałości drewna konstrukcyjnego
- Materiały techniczne producentów drewna C24, KVH i BSH
- Opracowania o sortowaniu wytrzymałościowym i suszeniu komorowym drewna
- Poradniki dotyczące odbioru drewna konstrukcyjnego i łączników ciesielskich